शिक्षकहो, तुमच्या आरोग्यासाठी…

बेलगाम प्राईड दि.२३ : शिक्षण व्यवसाय हा सर्व व्यवसायांचा आधारस्तंभ आहे. बहुतेकदा ‘दैवी व्यवसाय’ म्हणून ओळखला जाणारा, तो भविष्यातील नेते, राजकारणी, शिक्षणतज्ज्ञ, अभियंते, डॉक्टर आणि असंख्य इतरांसाठी पाया रचतो. प्रत्येक व्यक्ती, नोकरी करणारी किंवा बेरोजगार, त्यांचे आयुष्य कधी ना कधी शिक्षकाने घडवले आहे. त्यांच्याकडे असलेले ज्ञान आणि कौशल्ये त्यांच्या शिक्षकांच्या समर्पणाचा आणि कठोर परिश्रमाचा पुरावा आहे.

इतर व्यवसायांच्या तुलनेत शिक्षकांना बौद्धिकदृष्ट्या जास्त महत्त्व दिले जात असले, तरी ते मानवच आहेत. इतरांप्रमाणेच त्यांना दुखापत होऊ शकते, विशेषतः जेव्हा ते सतत कार्यक्षम असतात. शिक्षक सामान्यतः दररोज चार ते पाच व्याख्याने देतात, प्रत्येक व्याख्यान सुमारे ४५-५५ मिनिटे चालते. यावेळी ते फळ्यासमोर उभे राहून लिहिल्याने त्यांच्या शारीरिक मर्यादा ओलांडू शकतात. ज्यामुळे टेनिस एल्बो, मनगट दुखणे, गुडघेदुखी, पाठदुखी, खांद्याच्या सांध्यातील वेदना, पोटदुखी किंवा ट्रॅपेझियस वेदना (गर्भाशयाच्या समस्या) यासारख्या दुखापती वा व्याधी त्यांना होऊ शकतात.

अलीकडे या शिक्षकी पेशात महिलांचे वर्चस्व वाढत आहे. त्यांना बहुतेकदा त्यांच्या व्यावसायिक आणि कौटुंबिक जबाबदाऱ्या दोन्हा सांभाळाव्या लागतात. शारीरिकदृष्ट्या, महिलांपेक्षा पुरुषांमध्ये शारीरिक स्नायूंची क्षमता जास्त असते. त्यामुळे याचा त्यांना अधिक त्रास होण्याची शक्यता असते. असे असले तरी, सध्यालिंगांमधील ताकदीची तुलना करण्याऐवजी, शिक्षकांना दुखापती प्रतिबंध आणि व्यवस्थापनाबद्दल शिक्षित करण्यावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.

शारीरिक शिक्षण व विविध व्यायाम या शिक्षकांना दुखापती टाळण्यास मदत करू शकतात. बसताना, उभे असताना किंवा हालचाल करताना शरीराची योग्य स्थिती राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मनगट आणि घोट्याचे फिरणे, आंशिक धड फिरवणे, सरळ हात ताणणे, मान ताणणे, ट्रायसेप्स (खांद्याजवळी हातांचे स्नायू) ताणणे, पाय विस्तारणे, पाठीचा कणा ताणणे, पायांमधील ताण कमी करणे आणि मनगट, मुठी घट्ट करणे यासारखे सोपे व्यायाम बसून किंवा उभे असताना केले जाऊ शकतात. हे व्यायाम दर दोन व्याख्यानांनंतर केल्यास आणि आपल्या दिनक्रमात योगासने व चालणे ठेवल्यास आणखी चांगले परिणाम मिळू शकतात.

सुसंगतता महत्त्वाची आहे. आणि बहुतेक शिक्षकांना या व्यायामांचा फायदा होईल. हे साधे, खुर्चीवर आधारित व्यायाम स्टाफ रूममध्ये किंवा घरी केले जाऊ शकतात. राष्ट्रनिर्माते म्हणून, शिक्षकांनी एक मजबूत, लवचिक समाज निर्माण करण्यासाठी त्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक आरोग्याला प्राधान्य दिले पाहिजे. दीर्घकालीन आजारांच्या बाबतीत, वेदनाशमक औषधांसह किंवा तात्पुरत्या उपायांसह केवळ स्व-औषधांवर अवलंबून राहण्याऐवजी फिजिथेरोपी उपचार घेण्याची शिफारस केली जाते. फिजिओथेरपी दीर्घकालीन आजारांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी, मूळ कारणांचा शोधण्यासाठी आणि दीर्घकालीन आराम व निरोगीपणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी उपयुक्त ठरते. यामुळे शिक्षकांना भेडसावणाऱ्या आव्हानांना ओळखून आणि त्यांना व्यावहारिक उपाय प्रदान करून, आपण त्यांचे आरोग्य, निरोगीपणा आणि भविष्यातील पिढ्यांना घडवण्यासाठी सतत समर्पणाला समर्थन देऊ शकतो.

लेखक                                                          डॉ.अमित एस जडे                                          शारीरिक प्रशिक्षक                                              गोगटे पी. यू. कॉलेज, बेळगाव